رزاق مامون و رمان “ماجراهای آرش”

  • Flame
  • eye
  • Tahbeer
  • Pens
  • dagh
  • Baikhabari
  • Tree
  • Flight

آویزه

شاید سال ۱۳۶۹خورشیدی بود که من دست نویس جلد اول رمان “ماجرا های آرش” را خواندم. پیش از آن نیزبه اثر لطف دوست گرامی ام (پروین پژواک ) فرصتی دست داده بود تا دست نویس های پیشاز چاپ داستان های کوتاه، شفاف و شیرین وی را بخوانم.

نیمه دوم سالهای شصت خورشیدی با دگرگونی های دراماتیک، عمیق و گشایش پنجره های امید به سوی یک دوره آزادیهای رسانه یی و آفرینش های ادبی همراه بود. شکست دگماتیزم حزبی و روش های توتالیتری،بخشی از رهبری حزب حاکم دموکراتیک خلق را به سوی فضای جدیدی کشانید که مشخصهء عمده آن عقب نشینی از مواضع گذشته و گذشت های سیاسی دلهره آور بود. اما به نظر می رسد که تب رمان نگاری – نزدیک به شیوه های امروزینه- دربطن سالهای جنگ وهیاهو، حتی ازاوایل سال های تجاوز شوروی به افغانستان به جان حلقه کوچکی از داستان پردازان کشورپیچیده بود که نخستین نمونه های نوع تحزبی این نمونه ها رمان های “تلاش” از حسین فخری و “فرار از تاریکی” نوشته اسدالله حبیب بود.

پیش از آن، رمان گونه های “نقش ها وپندارها” نوشتهء رهنورد زریاب و “درکشوری دیگر” نوشته سپوژمی زریاب، قلمرو بالنسبه فراختری را درزمینهء داستان نگاری به وجود آورده بودند

***

درین سال ها کار آفرینش رمان بلند “کوچه ما” به قلم دکتر اکرم عثمان آغاز شده و بحث رمان درمجامع روشنفکری و حلقهء کوچک داستان نویسان تازه کار و سابقه کارآرام آرام گرم شده میرفت. اما این حرکت درمسیر طبیعی ادامه نیافت. تکانهء ناگهانی سیاسی که به واژگونی حاکمیت دکتر نجیب الله ( سال ۱۳۷۱خورشیدی) انجامید، سرنوشت جدید سیاسی واجتماعی را رقم زد. درپی این دگرگونی ها ، بیجا شدن های بزرگ، همزمان با شکست ایدهآل های روشنفکرانه، روند جنینی دریافت های نو را که درشکل گیری برداشت ها و امیدهای جدید درسالهای نیمه دوم ده شصت موثر افتاده بود، متوقف کرد و هنر وفرهنگ به طور کل،رخت مهاجرت بربست و فشرکوچکی از نویسنده گان و داستان نویسان به اقصا نقاط دنیا پراکنده شدند. بدین ترتیب سرنوشت داستان نویسی هم درگرو حوادث سیاسی و فروپاشی نظم اجتماعی باقی ماند هرچند هنر روایتی، به همت چند چهره انگشت شمار، به شکل جزیره های جدا از هم به حیات خود ادامه یافت اما هرگز منظومه فرهنگیی که این ژانر ادبی رادرخود پناه میداد، به وجود نیامد. داستان نویسی درادبیات افغانستان همچنان مستأصل،کم توان و با غنای اندک؛ و ناتوان از به کار گیری خمیره های تجربی انسانی عمیق، پس از فروپاشی طالبان درموج گیچ کنندهء بازار آزاد و دموکراسی و تلاش های دروغین فرو رفت

***

اما رمان “ماجرا های آرش” محصول دید عاطفی و انسانی دکتر پروین پژواک، با فضای پر امید و تلاش های سازنده سال های دوره حاکمیت دکتر نجیب الله باقت خورده است. سال هایی که اوج حوادث سیاسی و آزادی مطبوعات، پس از یک دورهء دکتاتوری و چهارچوب اندیشی سخت بود. به نظرمن این رمان نخستین رمانی است که از حیث ترکیب،زمان،قواعد امروزی و بافتاری خوش روایتی وارد ادبیات افغانستان شد. دید انسانی نهفته درین رمان به مراتب، ظریف تر وشفاف تراز عواطف و احساسات جاری در رمان “توم سایر” نوشته مارک تواین است. آموزه های تجربی نویسنده در شناخت روح کودکان و مایه های اکتسابی وی دردانشکده طب کابل درخصوص شخصیت کودکان، سبب شده است تا روح ملایم ، موزون و سنجیده شده یی درکالبد ساختاری رمان به حرکت درآید. نظام درونی شخصیت و گره گاه های ذاتی درمسیر روایت حوادث رمان، نوع ویژهیی از تاثیر درازمدت را به روح خواننده هدیه میکند. مطالعهء این رمان قبل از آن که برای کودکان، جاذبهء جادویی بیافریند، جوانان وبزرگسالان را افسون میکند. درین رمان، زبان روایتی به طور عجیبی از سوی نویسنده، رام و ملایم گشته و به یک پدیده دست آموز و سربراه مبدل شده است. این رمان امتیاز ویژهء دیگری را نیز از آن خودکرده است. درزمینه ادبیات کودکان و نوشتن برای کودکان درکشور، تلاش های درحد طرح واندرز آن هم از سوی بزرگسالان انجام گرفته است.اما ماجرا های آرش نخستین آفریده داستانی درقالب رمان است که خواننده گمان می برد که کودکی عجیب وهوشمند آن راروایت کرده و چه شیرین روایت کرده است!

موارد مشخص و رنگین از جنس نکته های سحار ادبی و ترکیب های توصیفی وده ها حادثه یی از نوع سخن درین رمان هست که برشمردن آن را در حریم این آویزه واجب نمی دانم و شما را به خوان اصلی موهبت های عاطفی وانسانی ماجرا های آرش دعوت می کنم.

رزاق مأمون – کابل

میزان ۱۳۸۵خورشی

Leave a comment

Your email address will not be published.


*